Wat is een guppy (Poecilia reticulata)? Herkomst, kleuren en varianten

De guppy is misschien wel de meest herkenbare aquariumvis ter wereld. Kleurrijk, levendig, makkelijk te houden en te kweken, en geschikt voor beginners. Deze kleine levendbarende soort uit Zuid-Amerika is al generaties lang favoriet bij aquariumhouders, en dat is niet voor niets. Guppies zijn vrijwel onverwoestbaar, passen zich makkelijk aan, en leveren constant nieuwe generaties.

Herkomst en natuurlijke leefomgeving

De guppy (Poecilia reticulata) komt oorspronkelijk uit noordelijk Zuid-Amerika en het Caribisch gebied: Venezuela, Guyana, Suriname, Trinidad, Barbados, en andere eilanden. Ze leven in allerlei wateren: kleine beekjes, plassen, sloten, en zelfs brak water aan riviermondingen.

In de natuur zijn guppies veel minder kleurrijk dan de kweekexemplaren in aquaria.

Wilde mannelijke guppies hebben wat gekleurde vlekjes, maar niets vergeleken met de moderne kweekvarianten met hun sluiervinnen en flitsende kleuren. Vrouwtjes zijn in het wild grijsbruin en vrij saai. Hun natuurlijke leefomgeving is warm (24-28°C), vaak middelhard tot hard water (GH 10-25), en pH tussen 6,5 en 8,0.

Ze leven in ondiepe wateren met veel vegetatie waar ze zich voeden met insectenlarven, algen, en organisch materiaal. Guppies zijn echte overlevers.

Ze zijn ingezet in tropische gebieden over de hele wereld om muggenlarven te bestrijden, en hebben zich overal succesvol gevestigd. Dat maakt ze invasief in sommige regio's, maar bewijst ook hun aanpassingsvermogen.

Uiterlijke kenmerken en geslachtsverschillen

Het grootste verschil bij guppies zit tussen mannetjes en vrouwtjes. Mannetjes zijn klein (3-4 cm), slank, en spectaculair gekleurd met grote, opvallende vinnen. Vrouwtjes zijn veel groter (5-6 cm), ronder van lichaam, en vaak grijs of lichtbruin met weinig kleur. Bij mannetjes zie je een gonopodium: een aangepaste anaalvin die als bevruchtingsorgaan dient.

Dat is een duidelijk kenmerk om geslachten te onderscheiden. Vrouwtjes hebben een normale, waaierachtige anaalvin. Guppies zijn erg variabel in kleur en vinvorm.

Er zijn honderden kweekvarianten met namen zoals: Kleuren variëren van rood, oranje, geel, groen, blauw, paars, zwart, en allerlei combinaties.

• Deltaguppy: grote driehoekige staartvin
• Sluierguppy: extra lange, vloeiende vinnen
• Fantailguppy: ronde, waaierachtige staartvin
• Tuxedoguppy: contrast tussen voor- en achterlichaam (vaak zwart/gekleurd)
• Mosoicguppy: gevlekte, bonte patronen
• Snakeskinguppy: verticale strepen op lichaam

Moderne kweekvarianten zijn echt kunstwerken, verre van de grijze wilde voorouders.

Gedrag en sociale structuur

Guppies zijn actieve, nieuwsgierige vissen die constant in beweging zijn. Bij het kiezen van de juiste levendbarende voor jouw aquarium is dit gedrag een belangrijke factor. Mannetjes achtervolgen vrouwtjes onvermoeibaar voor paringen, wat leidt tot levendig gedrag in het aquarium.

Ze zijn vredelievend en combineren goed met andere rustige soorten. Wel kunnen mannetjes onderling wat vechten om territorium en vrouwtjes, maar dat resulteert zelden in echte verwondingen. Het is vooral imponeergedrag en achtervolgen.

Guppies zwemmen in alle waterlagen maar zijn vooral actief in de bovenste en middelste regionen. Ze zijn schoolvissen in brede zin: ze zwemmen niet in strakke formaties zoals tetras, maar houden wel van gezelschap van soortgenoten.

Voor een goede verhouding houd je meer vrouwtjes dan mannetjes, bijvoorbeeld 2-3 vrouwtjes per mannetje.

Zo worden vrouwtjes niet te veel lastiggevallen. Een groep van 6-8 guppies (2 mannetjes, 4-6 vrouwtjes) werkt goed in een 60-liter bak.

Levendig barend en voortplanting

Guppies zijn levendbarend: ze leggen geen eitjes maar baren volledig ontwikkelde jongen. Een vrouwtje kan elke 3-4 weken een nieuwe worp krijgen van 20-50 jongen, soms zelfs 80 bij grote, goed gevoede vrouwtjes.

De zwangerschap duurt ongeveer 3-4 weken. Je ziet zwangere vrouwtjes aan hun gezwollen buik en een donkere drachtsvlek (gravid spot) vlak bij de anaalvin. Kort voor de bevalling zoeken ze een rustige plek tussen planten.

Guppies eten hun eigen jongen, dus als je de jongen wilt behouden moet je veel fijnbladige planten toevoegen (Javamos, Hoornblad) of de jongen verplaatsen naar een opgroei-aquarium.

Zonder maatregelen overleven er meestal een paar jongen die zich tussen planten verstoppen. De jongen zijn vanaf geboorte zwemmend en eten direct fijn voer zoals artemia nauplii, fijngemalen vlokkenvoer, of speciaal opgroeivoer zoals Sera Micron. Ze groeien snel en zijn na 8-12 weken geslachtsrijp.

Kleuren en varianten

Er zijn zó veel guppyvarianten, zoals de populaire Endler guppy, dat verzamelaars er een hele hobby van maken. Bekende kleurvarianten: Naast kleur variëren ook vinvormen (delta, sluier, lier, zwaard, rond) en patronen (solid, tuxedo, snakeskin, mosaic, leopard). Gespecialiseerde kwekers produceren showvissen met extreme vinnen en perfecte kleuren die honderden euro's kunnen kosten. Voor de gemiddelde hobbyist zijn gewone kweekexemplaren uit de aquariumwinkel perfect: kleurrijk, gezond, en betaalbaar (€2,50-€5,00 per vis).

• Geel/goud: zonnig geel tot diep goud
• Rood: van lichtrood tot bloedoor rood
• Blauw: lichtblauw (Moskouse guppy) tot elektrisch blauw
• Groen: metaalgroen, vaak met iriserend effect
• Zwart: volledig zwart (Black Moscow) of zwarte accenten
• Albino: rode ogen, lichte kleuren
• Pastel: zachte, gedempte tinten

Kweek en verkrijgbaarheid

Vrijwel alle guppies in de handel zijn kweekexemplaren uit Azië (Singapore, Thailand, Indonesië) of lokale kwekers. Wilde guppies zijn zelden te koop. Door generaties van selectieve kweek zijn moderne guppies veel kleurrijker maar ook wat gevoeliger. Een goede checklist voor gezonde vissen is daarom essentieel vergeleken met hun wilde voorouders.

Inteelt is een probleem bij massaproductie: veel goedkope guppies hebben verzwakte genetica en kortere levensduur.

Voor gezondere vissen koop je bij gespecialiseerde kwekers of doe je aan lijnkweek: kruisen van verschillende bloed lijnen om genetische diversiteit te behouden. Maar voor beginners zijn gewone winkelguppies prima.

Levensverwachting

Guppies worden in goede omstandigheden 2 tot 3 jaar oud, soms 4 jaar. Dat is relatief kort.

Vrouwtjes leven vaak iets korter (1,5-2 jaar) door de belasting van constante zwangerschappen. Mannetjes kunnen 3-4 jaar halen. Moderne kweekguppies met extreme vinnen en felle kleuren leven vaak korter (1-2 jaar) door genetische problemen. Eenvoudigere varianten en wilde soorten leven langer.