Decoratieve bodemgrond aanbrengen in je aquarium: handleiding

Een nieuwe bodem aanbrengen is een van de meest bevredigende klussen in de aquaristiek. In een paar stappen verander je de hele uitstraling van je bak. Of je nu een nieuw aquarium inricht of een bestaande bodem vervangt: met de juiste voorbereiding en techniek krijg je een strak, professioneel resultaat waar je maanden plezier van hebt.

Wat heb je nodig?

Zorg dat je alles bij de hand hebt voordat je begint. Halverwege de klus naar de winkel moeten is niet ideaal.

• Decoratieve bodemgrond naar keuze (zand, grind of lava) -- reken 1,5 kg per 10 cm2 bodemoppervlak voor een laag van 3 cm
• Een emmer van minimaal 10 liter en stromend water om te spoelen
• Eventueel een voedingsbodem als onderlaag voor planten (Dennerle DeponitMix, JBL AquaBasis of Tropica Substrate)
• Een vlakke schep, plantenschep of plastic kaart om de bodem glad te strijken
• Keukenpapier of een plastic zak om het wateroppervlak te beschermen bij het vullen
• Een grindreinigerslang voor na de eerste vulling
• Eventueel plastic bodemscheiders als je meerdere materialen wilt combineren

Stap 1: Spoelen, spoelen, spoelen

Dit is de belangrijkste stap en wordt te vaak overgeslagen. Zelfs "voorgewassen" bodemgrond van bekende merken bevat stof en fijne deeltjes die je water dagenlang troebel maken als je ze niet verwijdert.

1. Doe maximaal 2 tot 3 kilo bodemgrond tegelijk in een emmer. Meer maakt het spoelen moeizaam en minder effectief.
2. Laat er stromend water over lopen terwijl je het materiaal met je hand krachtig door elkaar roert. Echt flink door het grind of zand gaan.
3. Giet het troebele water af en herhaal tot het water helder wegloopt. Bij zand kan dit 5 tot 10 keer spoelen kosten. Bij grind meestal 3 tot 5 keer. Bij lava: 8 tot 15 keer vanwege het poreuze stof.
4. Lavagrind schuim je extra goed af door het materiaal onder water heen en weer te schudden. De poreuze structuur houdt stof hardnekkig vast in de kleine gaatjes.

Bij ongewassen materiaal uit het tuincentrum is het nog erger: zonder spoelen heb je een week lang bruin of wit water.

Tip: Spoel nooit in een vergiet boven de gootsteen. Fijn zand blokkeert je afvoer sneller dan je denkt, en een loodgieter is duurder dan een nieuwe emmer. Gebruik altijd een emmer en giet het vuile water buiten weg, in het toilet of in een tuinhoek.

Stap 2: Eventueel een voedingsbodem aanbrengen

Wil je planten houden in je aquarium? Leg dan eerst een voedingsbodem van 1 tot 2 centimeter op de kale glazen bodem om een goede start te maken en algen in je aquarium te voorkomen.

Dit is een voedselrijke laag die wortelvoedstoffen langzaam afgeeft aan je planten gedurende maanden tot jaren. Populaire voedingsbodems zijn Dennerle DeponitMix (een mengsel van klei, ijzer en humus), JBL AquaBasis Plus (een vergelijkbaar product) en Tropica Substrate (een geconcentreerde voedingslaag). Verdeel de voedingsbodem gelijkmatig, maar concentreer het op de plekken waar je later planten wilt plaatsen.

Langs de voorruit hoeft geen voedingsbodem: daar komt je decoratieve laag direct op het glas en je wilt voorkomen dat de bruine voedingslaag zichtbaar is door de ruit. Heb je geen planten of alleen epifyten (Anubias, Bucephalandra, mos op hout)?

Dan kun je de voedingsbodem overslaan en direct de decoratieve laag aanbrengen.

Epifyten halen hun voeding uit het water, niet uit de bodem.

Stap 3: Decoratieve bodemgrond verdelen

Schep de gespoelde bodemgrond voorzichtig in het aquarium bij het beplant aquarium aanleggen. Begin achterin en werk naar voren toe.

• Vooraan: 2 tot 3 centimeter
• Midden: 4 tot 5 centimeter
• Achterin: 5 tot 8 centimeter (of meer als je een dramatisch hoogteverschil wilt)

Dit is het moment om na te denken over dieptewerking. De meeste professionele aquascapes hebben een helling van achter naar voor:

Deze helling geeft een mooie visuele diepte, alsof je in een landschap kijkt, en biedt meer plantenruimte aan de achterkant. Strijk de bodem glad met een vlakke schep, plantenschep of een oude bankpas. Neem je tijd: scheef verdeelde bodemgrond valt op zodra het water erin staat en is dan lastig te corrigeren zonder alles te verstoren.

Wil je meerdere materialen combineren, bijvoorbeeld een zandpad door grind? Gebruik plastic bodemscheiders of dunne strips hard plastic (verkrijgbaar bij aquariumwinkels) om de materialen gescheiden te houden. Zonder scheiders mengen zand en grind binnen een paar weken door visactiviteit en grindreiniging.

Stap 4: Water toevoegen zonder de bodem te verstoren

Dit is het moment waar het vaak misgaat. Een flinke straal water blaast je zorgvuldig aangelegde bodem en helling in een paar seconden overhoop.

1. Leg een plastic zak, een bord of een schoteltje op de bodem, bij voorkeur op het laagste punt vooraan.
2. Richt de waterstraal op de zak of het bord. Het water verspreidt zich langzaam en horizontaal zonder de bodem op te wervelen.
3. Vul langzaam tot een derde van het aquarium. Verwijder dan voorzichtig de zak.
4. Vul de rest rustig bij, nog steeds met een gematigde straal gericht op de ruit of een harde hand.

De truc is de waterstraal breken. Een klein beetje troebelheid na het vullen is normaal en trekt binnen 24 uur weg als je filter draait. Is het water erg troebel? Dan heb je waarschijnlijk onvoldoende gespoeld. Een extra grote waterwissel van 50-80% de volgende dag helpt dan.

Stap 5: Eerste controle en lopend onderhoud

Na het vullen draai je direct je filter aan. De fijne zwevende deeltjes worden binnen een paar uur uit het water gefilterd. De meeste troebelheid is na 12 tot 24 uur verdwenen.

Controleer na een dag of het water helder is. Is het nog zichtbaar troebel?

Dan helpt een extra waterwissel van 50%. In de eerste weken kan er wat stof opwaaien als vissen enthousiast door de nieuwe bodem graven of erin foerageren.

Dat is normaal en neemt af naarmate de bodem zich "zet". Gebruik een grindreinigerslang bij je wekelijkse waterwissel om voedselresten en vissenpoep uit de bovenste laag te zuigen: Let op: Breng je bodem aan in een al draaiend aquarium met vissen? Vang de vissen dan eerst tijdelijk op in een emmer met aquariumwater en een luchtsteentje.

• Bij zand: zuig net boven het oppervlak, steek de slang niet in het zand -- anders zuig je het zand mee
• Bij grind: steek de slang licht in de bodem en beweeg langzaam. Het grind valt terug, het vuil wordt meegezogen
• Bij lava: werk als bij grind, maar wees voorzichtiger met de diepte -- lava is lichter en wordt makkelijker meegezogen

Het opwervelen van oude bodem kan giftige gassen (waterstofsulfide) vrijmaken die onder verdichte grond zijn ontstaan.

Die gassen zijn bij hogere concentraties dodelijk voor vissen. Na het vervangen laat je het water een paar uur draaien en filteren voordat je de vissen terugplaatst.